Znaczenie kontraktu terapeutycznego

Kontrakt terapeutyczny jest szczególnego rodzaju umową, która organizuje i chroni unikalną więź, jaką jest relacja terapeutyczna. Choć w pierwszej chwili wyznaczenie ram dla kolejnych spotkań pacjent/klient może odebrać jako narzucone z góry czy ograniczające, to jest to coś, co mu w rzeczywistości służy i czego potrzebuje. Daje bowiem poczucie zaufania do terapeuty, który szanuje jego osobistą przestrzeń psychiczną i fizyczną.

Zawarcie kontraktu między psychoterapeutą a pacjentem/klientem następuje po omówieniu głównych problemów, z którymi zgłasza się ten ostatni. W zależności od potrzeb sytuacji może zająć od jednej do kilku konsultacji. Ma miejsce w terapeutycznym dialogu i ma za zadanie ustalić warunki kontaktu najkorzystniejsze dla danego pacjenta/klienta. W jego toku, ustala się choćby takie kwestie jak czas i miejsce spotkań, płatność, kooperacyjny charakter sesji, gwarancja poufności omawianych treści. Pomaga odpowiednio dobrać formę leczenia i zaplanować terapię nastawiając się na osiągnięcie konkretnych celów. Zarysowuje perspektywę czasową, w ramach której pacjent/klient będzie mógł odnieść realne korzyści. Jako że terapeuta nie daje obietnic bez pokrycia, akcentuje co leży, a co nie leży w obszarze leczenia psychoterapii. Zapewnia również o wzajemnym szacunku, zaangażowaniu i odpowiedzialności. Udowadnia wartość granic i ich skutecznie strzeże. Dowodzi o uwadze, zainteresowaniu, otwartości, empatii i etycznym postępowaniu ze strony terapeuty. Dzięki stworzeniu stałego i bezpiecznego otoczenia sprzyja w końcu wytworzeniu się zaufania niezbędnego do pojawienia się i świadomego rozumienia długo, głęboko zalegających treści i uczuć. Jeśli tylko pacjent/klient pragnie szczerze zmienić siebie i jest gotowy podjąć w tym celu wysiłek, zwiększa też zakres jego autonomii.

Uzgodnienie warunków leczenia daje dobry początek do długotrwałej pracy. Można się do nich odwoływać ilekroć stałość relacji psychoterapeutycznej będzie narażona na działanie czynników dla niej szkodliwych. Minimalizacja wpływu tych czynników na proces dochodzenia do zdrowia zwiększa bowiem faktyczne szanse na uzyskanie pomocy i osiągnięcie zmiany. Terapeuta występuje tutaj w roli osoby, która pomaga utrzymać ramy terapeutyczne. Należy pamiętać, że dobra terapia nie może przebiegać w atmosferze zagrożenia. W przypadku braku możliwości zaakceptowania powyższych lub nie stosowania się do nich, praca psychoterapeutyczna nie będzie mogła być rozpoczęta lub nie przyniesie żadnych rezultatów.

Dla zobrazowania powyższego, ramy w terapii można przyrównać do zasad sterowania lotem balonu, w którym pacjent/klient i terapeuta są umieszczeni. Jego załoga przemieszcza się czasem ponad zielonymi równinami, a czasem ponad wzburzonymi wodami oceanu. Napotyka na różnorodne warunki pogodowe i przeszkody. Ponieważ sztuka latania nie jest łatwa, pilot stosuje się do określonych przepisów dających kontrolę nad bezpiecznym przebiegiem lotu. W ten sposób cała załoga zyskuje poczucie stabilności, nieodłączne dla osiągnięcia upragnionego celu podróży.

Anna Kubis

Na czym polega psychoterapia behawioralno – poznawcza?

Psychoterapia poznawczo-behawioralna opiera się na założeniu, że większość problemów i zaburzeń psychologicznych wiąże się albo z niekonstruktywnym, nawykowym sposobem reagowania, czyli powtarzającym się zachowaniem, albo z niekonstruktywnym, nawykowym sposobem myślenia. W podejściu behawioralnym koncentrujemy się na trenowaniu i wprowadzaniu nowych, bardziej korzystnych zachowań oraz na stopniowym ograniczaniu reakcji podtrzymujących problem. W terapii poznawczej natomiast, analizujemy sposób widzenia siebie, świata i innych ludzi oraz modyfikujemy go stopniowo tak, aby uzyskać określone wspólnie przez terapeutę i Pacjenta cele. Zaletą tego podejścia terapeutycznego jest możliwość dopasowania czasu trwania terapii i jej formy do możliwości i motywacji Pacjenta. Jeżeli ktoś jest zainteresowany pozbyciem się lub osłabieniem konkretnych objawów utrudniających mu codzienne życie, na przykład napadów lęku czy wybuchów złości, to często jest to możliwe już w ciągu dziesięciu do czternastu sesji – przy założeniu, że nie ma innych współwystępujących zaburzeń czy objawów. W tym wypadku terapia obejmować będzie więcej technik behawioralnych, czyli opartych na wprowadzaniu nowych zachowań, doświadczaniu ich skutków i omawianiu ich.

Często jednak zdarza się, że dany objaw – na przykład lęk, nadmierne zmęczenie, tiki nerwowe czy zachowania kompulsywne – powstaje na skutek posiadania przez Pacjenta niekorzystnych schematów poznawczych, czyli głęboko zakorzenionych przekonań o sobie, świecie i o innych ludziach. W takim wypadku zmniejszenie nasilenia i częstotliwości występowania objawów jest trudniejsze, choć nadal możliwe. Kiedy ten etap terapii jest osiągnięty, najczęściej proponuję kolejny etap, polegający na pogłębionej analizie sposobu myślenia i głęboko wbudowanych w osobowość przekonań oraz na podważaniu i osłabianiu przekonań niekorzystnych, będących częścią problemu.

Spróbuję przedstawić to na fikcyjnym przykładzie. Załóżmy, że z psychoterapii chce skorzystać kobieta cierpiąca z powodu przeżywania silnego lęku w sytuacjach wymagających wystąpień publicznych. Pierwszym etapem pracy będzie nauczenie jej technik relaksacji i „wytrenowanie” innej reakcji niż lękowa w sytuacji ekspozycji społecznej. Zakładamy tutaj, że lęk był „wyuczony”, nabyty na skutek wcześniejszych doświadczeń. To właśnie jest psychoterapia behawioralna. Jeśli jednak przyczyną lęku były głębokie przekonania dotyczące siebie samej w rodzaju „jestem niekompetentna”, „nie potrafię nic dobrze zrobić”, „jestem skazana na porażkę”, to do pełniejszej zmiany potrzebne będzie również wydobycie tych przekonań na światło dzienne i zmierzenie się z nimi. Na tym polega psychoterapia poznawcza.

Andrzej Miziołek

Jakie korzyści odniosę korzystając z usług Centrum-Ja?

Najważniejszą korzyścią jest poszerzenie wiedzy o swoich potrzebach, przekonaniach, wzorcach emocjonalnych, sposobach wchodzenia w relacje, a także wypracowanie nowych. Są to bardzo podstawowe zasoby i sposób ich wykorzystania zależy od osobistych decyzji i celów życiowych Pacjenta. Zawsze będzie to oznaczało zwiększenie pewności siebie, poprawienie stosunków z otoczeniem osobistym lub zawodowym oraz wymierne korzyści, które z tego wynikają.

Czy terapeuci z Centrum-Ja są aktywni podczas terapii?

Zdecydowanie tak. Uważamy, że skuteczna praca psychologiczna jest możliwa tylko po nawiązaniu żywego obustronnego kontaktu. Zadaniem psychologa jest moderowanie i kierowanie dyskusji oraz aktywny udział w poszukiwaniu rozwiązania. Wyjątkiem jest usługa psychoterapii, która wymaga ścisłego stosowania procedur, w tym ograniczenia wpływu osobowości terapeuty na relację z Pacjentem.

Od czego zależy skuteczność terapii?

Skuteczność psychoterapii zależy od wielu czynników, między innymi od motywacji do terapii, od tak zwanych „motywów konkurencyjnych” hamujących zmianę, od roli objawów w systemie rodzinnym, od stopnia nasilenia zaburzeń, od struktury osobowości. Badania mówią o statystycznej skuteczności 60-80%, jednak trzeba brać poprawkę na wymienione powyżej czynniki.

Na przykład czynnikami leczącymi w podejściu poznawczo-behawioralnym są:

  • praca nad sposobem myślenia, nadawanymi znaczeniami i procesami poznawczymi, które leżą u źródeł zaburzenia
  • praca nad strategiami zachowania, które przynoszą straty i próba zastąpienia ich nowymi zachowaniami.

Techniki dobierane są do potrzeb i możliwości konkretnej osoby. Przykładowo może to być analiza zniekształceń poznawczych utrudniających życie, typu katastrofizacja czy myślenie czarno-białe (wszystko albo nic).

Co różni rozmowę z psychologiem od rozmowy z przyjacielem lub współmałżonkiem?

Na co dzień wsparcia i porady szukamy przede wszystkim u znajomych i bliskich. Jeśli decydujemy się na skorzystanie z usług zawodowego psychologa, to dlatego, że:

  • profesjonalny psycholog wie, gdzie są i pomoże uniknąć typowych pułapek
  • potrafi rozmawiać o sprawach trudnych emocjonalnie
  • jest neutralny – w poszukiwaniu najlepszych rozwiązań nie jest ograniczony przez stosunki i historię, która łączy Pacjenta z rodziną czy znajomymi
  • w pracy jest skoncentrowany na Pacjencie i jego sprawach

Jak długo muszę czekać na efekty terapii psychologicznej?

To zależy od indywidualnych predyspozycji każdego Pacjenta i celów terapeutycznych, jakie zostały wyznaczone w czasie konsultacji psychologicznych. Z pracą psychologiczną jest jak z nauką języka – aby przyswoić nowe wzorce komunikacji z otoczeniem, reagowania i myślenia, trzeba je ciągle ćwiczyć w rzeczywistym świecie. Spotkania służą ukierunkowaniu, przekazaniu wiedzy, wspieraniu korzystnych zmian, ewentualnie przećwiczeniu nowego podejścia. Podobnie, jak przy nauce języka, bardzo wiele zależy od motywacji i osobistych zdolności uczącej się osoby. Dlatego na początku pracy szczególnie skupiamy się na budowaniu zaangażowania przez badanie i nazywanie istotnych celów i przekonań Pacjenta.

Czego mogę się spodziewać po pomocy psychologa?

Pierwsze spotkanie z psychologiem nazywamy konsultacją, czasem potrzebne jest przeprowadzenie kilku spotkań konsultacyjnych. Podczas konsultacji psycholog diagnozuje problem pacjenta i proponuje odpowiednią formę pomocy. Może to być oferta psychoterapii indywidualnej, rodzinnej lub grupowej. Czasem potrzebna jest wizyta u innego specjalisty np. lekarza psychiatry. Niekiedy wystarczą spotkania konsultacyjne, podczas których psycholog przekazuje wiedzę dotyczącą konkretnego problemu i pokazuje możliwe kierunki zmian.

Często stosowaną formą pomocy jest psychoterapia. Jej przebieg i działanie zależy od rodzaju stosowanej metody. W naszej poradni stosujemy terapię poznawczo- behawioralną, systemową i psychodynamiczną. Każda z form terapii jest procesem rozłożonym w czasie, wymaga zaangażowania pacjenta i współpracy z terapeutą. Pierwsze efekty terapii są odczuwalne po kilku spotkaniach.